กองทุนหมู่บ้านเป็นแหล่งเงินทุนหมุนเวียนในระดับชุมชน ที่รัฐสนับสนุนให้ประชาชนบริหารจัดการเอง โดยมีเป้าหมายหลักเพื่อให้คนในพื้นที่เข้าถึงเงินทุนสำหรับประกอบอาชีพ ลดหนี้นอกระบบ และสร้างรายได้ในระดับครัวเรือน

โครงสร้างหลักของกองทุนประกอบด้วย: • คณะกรรมการบริหารกองทุน
• สมาชิกในชุมชน
• เงินทุนหมุนเวียน
• ระบบบัญชีและการตรวจสอบ

ในประเทศไทย กองทุนหมู่บ้านถือเป็นหนึ่งในเครื่องมือสำคัญของการพัฒนาเศรษฐกิจฐานราก ที่ดำเนินการภายใต้การสนับสนุนของภาครัฐและองค์กรกลาง

กองทุนหมู่บ้านในปี 2026 มีบทบาทมากกว่าแค่ “ปล่อยกู้” แต่กลายเป็นศูนย์กลางทางการเงินของชุมชน เช่น

• สนับสนุนอาชีพ เช่น เกษตร แปรรูปสินค้า OTOP
• เป็นแหล่งเงินทุนฉุกเฉินในครัวเรือน
• ช่วยบริหารเงินในระดับกลุ่ม เช่น กลุ่มอาชีพ/วิสาหกิจชุมชน
• สร้างวินัยทางการเงินให้สมาชิก

หลายพื้นที่เริ่มใช้กองทุนเป็นฐานในการพัฒนาเศรษฐกิจชุมชนแบบครบวงจร

การบริหารที่ดี

ต้องมีระบบบัญชีชัดเจน โปร่งใส ตรวจสอบได้ และมีการประชุมรายงานผลอย่างสม่ำเสมอ

วินัยของสมาชิก

สมาชิกต้องมีวินัยในการชำระเงิน และใช้เงินกู้ให้เกิดประโยชน์จริง

การต่อยอดรายได้

เงินกู้ควรถูกใช้เพื่อสร้างรายได้ ไม่ใช่เพียงใช้จ่ายบริโภค

• การบริหารไม่โปร่งใส
• การปล่อยกู้โดยไม่มีการวิเคราะห์ความสามารถในการชำระ
• หนี้เสียสะสม
• ขาดการมีส่วนร่วมของสมาชิก

หากไม่มีการปรับปรุง ระบบกองทุนอาจกลายเป็นภาระแทนที่จะเป็นโอกาส

• ใช้ระบบบัญชีดิจิทัล
• เปิดเผยข้อมูลให้สมาชิกตรวจสอบได้
• จัดอบรมความรู้ทางการเงิน
• เชื่อมกับอาชีพและตลาดจริง
• สร้างผู้นำรุ่นใหม่ในชุมชน